Διάλογος για τη συνείδηση

-------         Αλήθεια φίλε, τι είναι για σένα η συνείδηση;

         ------         Αν θέλεις έναν πρόχειρο ορισμό, νομίζω πως είναι το έμφυτο εκέινο    χαρακτηριστικό γνώρισμα  του ανθρώπου με το οποίο αξιολογεί την ηθικότητα των πράξεών του.

       -----         Δηλαδή πρόκειται για αυτογνωσία και αυτοέλεγχο;

       -----         Ή αλλιώς επίγνωση της εξωτερικής πραγματικότητας.

    -------      Με αυτή σου την τοποθέτηση, όμως, μιλάς μόνο για την ηθική συνείδηση, ενώ πολύ καλά ξέρεις πως υπάρχουν κι άλλες μορφές συνείδησης.

   -      -----         Ποιες άλλες μορφές εννοείς;

  -      ------       Την ψυχολογική λ.χ συνείδηση, δηλαδή το κέντρο των ψυχολογικών και πνευματικών λειτουργιών του ανθρώπου. Υπάρχει, όμως, και η ταξική συνείδηση στη μαρξιστική φιλοσοφία, αλλά και μια ξεχωριστή μορφή συνείδησης που είναι η εθνική.

  ---    ----        Το άπλωσες πάλι το θέμα με τις επιμέρους κατηγοριοποιήσεις σου, αλλά νομίζω πως στο πλήθος των ανθρώπων η έννοια της συνείδησης έχει να κάνει με την ηθική και μόνο. Με το σύνολο δηλαδή των κριτηρίων που μεταχειρίζεται ο άνθρωπος, για να αποτιμήσει τις δικές του πράξεις, αλλά και τις πράξεις των συνανθρώπων του.

    ------    Εσύ προφανώς φίλε καλύπτεσαι από την αποφθεγματική άποψη του Ιρλανδού Εδμόνδου Μπουρζέ, σύμφωνα με την οποία η συνείδηση είναι το ένστικτο του ηθικού ανθρώπου.

    ------         Αν θέλεις να σου θυμίσω ρήσεις επιφανών ανθρώπων, θα σου έλεγα πως μ΄αρέσει αυτή του Ρουσσώ, που λέει ότι το λογικό πολλές φορές μας απατά, η συνείδηση, όμως, ποτέ! Ή αυτή του Σαίξπηρ που λέει πως Η συνείδηση είναι ο μόνος αλάνθαστος κριτής!...